De IJsbeer van Wangerooge
leestijd 3 minuten

De IJsbeer van Wangerooge

De IJsbeer van Wangerooge

Stel: het is 1935, je bent Duitser en het is hoogzomer. Van de Führer moet het volk de natuur in. De bergen op, de bossen in, alles voor Kraft durch Freude. Zelf ga je liever naar het strand. Bij een reisagentschap ontdek je de brochure van waddeneiland Wangerooge. Een zandplaat met duinen en een dorpje, dat vijf vierkante kilometer klein in zee ligt voor de kust bij Wilhelmshaven.

De zilveren folder belooft een modern toeristenoord met uitstekende infrastructuur. Over de hele lengte van het eiland rijdt een treintje en Wangerooge heeft zelfs een luchthaven met lijnen naar Berlijn, Bremen en Hamburg. Aan weerszijden van de Adolf Hitlerstrasse stikt het van de pensions, strand- en kuurhotels. Je kunt hier zweefvliegen, kanovaren, paardrijden en tennissen, naar grote vuurwerkshows en wekelijkse symfonieconcerten.

Wangerooge heeft ook een mascotte: unser Eisbär, die overal opduikt waar iets te vieren valt. Dat doet hij op meer plekken in Duitsland, getuige dit Spiegel-artikel.

IJsbeer wil recht gemütlich overkomen. Maar dat wringt. Zijn kop is net iets te echt, met onberekenbare oogjes en een hongerige bek. De olijke strik op z'n kop maakt het er niet beter op. Anno 2012 weten we dat een berenkostuum eruit moet zien als hersenloze sul om toeristen te trekken, zie hier. Maar als mens van de jaren dertig ben je nog amper beïnvloed door Disney en vind je de Wangerooge-beer op eerste gezicht een vrolijk dier. Dus:

Wij zijn altijd blij,

Steeds vrolijk,

En immer lustig.

Zo zie je Eisbär ook nog in de poppenkast, bij de kano's en tussen Sportjugend. Maar wat staat daar nou?

Joden ongewenst. Je voelt je gelijk recht unheimlich. Want het schijnt dat opa van vaders kant.. Over een paar maanden zal jouw positie als kwartjood in het Derde Rijk duidelijk zijn, want in september dit jaar worden de Nürnberger Gesetze ingevoerd.

Het antisemitisme aan de Duitse toeristenkust is dan al jaren virulent, al in de Weimartijd - zo is hier te lezen. De nazi's zijn dol op de waddeneilanden, met Borkum als favoriet. Vanaf Wangerooge stuurt hoteleigenaar H. Gerken keurig opgestelde brieven naar joodse clientèle, om te melden dat ze niet langer welkom zijn na een klachten van NSDAP-gasten.

De aard van het beestje

Je kijkt nog eens naar die berenkop. Een koude rilling, je ziet het nu ook.

Update 20-05-2020: Stomtoevallig kwam ik op een rommelmarkt deze foto tegen:

Nou ja zeg, de fotograaf zelf, met dat beest! Die twee zijn vast compagnons, of echtelieden. De hele dag sloffen ze een Duits strand op en weer. Misschien dat van Wangerooge, maar waarschijnlijk ergens anders langs de Duitse Waddenkust. Want deze ijsbeer lijkt een andere dan die uit de folder, ontbeert de volle bontkraag en de dolle strik op z'n kop. Heeft de man een directklaarcamera om zijn nek? Die kwamen pas na de oorlog. Of nee, het lijkt een vooroorlogse Plaubel Makina, een balgcamera met handige scharnieren om voorbeeldfoto's tussen te klemmen.

Volgens het Spiegel-artikel sjokten van de jaren twintig tot zestig tientallen ijsberen door de Heimat. Het zal wemelen van ijsbeerkiekjes in oude Duitse vakantie-albums. Zo toevallig is het dus niet dat ik die foto vond. Dat pak lijkt gemaakt van echte ijsbeer. Verschrikkelijk om in te werken, de kijkspleet zit onder de nek, als je inzoomt zie je een oog. IJsbeer zit er ongemakkelijk bij, de fotograaf lacht guitig, sigaartje in de hand. Zouden ze de rollen ook af en toe omdraaien?